Tijdschrift Vieren November 2010

God gaat mee op je weg en laat je nooit los

Uit: Tijdschrift Vieren, november 2010

God gaat altijd met je meeLeven en geloof vieren met thuis- en daklozen in Delft Sinds 2002 zijn er in Delft op de derde vrijdag van de maand vieringen voor thuis- en daklozen in de Maria van Jessekerk aan de Delftse Burgwal. Stadsdiaken Hans van Bemmel ofm. heeft aan de wieg van deze vieringen gestaan en was tot juni 2010 zelf de voorganger. De vieringen zijn goed bezocht en niet alleen om de koffie/thee vooraf en de warme maaltijd achteraf. Thuis- en daklozen lijken er iets te vinden dat hun kracht geeft en bemoedigt. Het is een plek van rust en de mogelijkheid om even op adem te komen in een wereld waar de dagelijkse strijd om te overleven de boventoon voert. Zij zijn echter lang niet meer de enigen die deze vieringen bezoeken. Wat maakt deze vieringen zo bijzonder? Waarom hebben deze vieringen een bij uitstek missionair karakter en kunnen we deze vieringen missionaire liturgie noemen?

Missionaire kerk

Een gangbare uitleg van missionair bezig zijn is ‘het bereiken van degene die niet gelooft met het geloof’. Dit is volgens sommigen echter een beperkte visie.. Missionair bezig zijn is ook creatief het spoor volgen dat God zelf voor ons getrokken heeft. God wil tot de mensen komen. Een kerkdienst is een van Zijn middelen om tot mensen te komen. Maar een kerkdienst is ook voor ons als mensen een voertuig om tot Godsontmoeting te komen.

De relatie met God, Zijn kerk en haar voorgangers is gedurende de laatste decennia een andere geworden. De beleefde afstand tussen God en de mens is voor velen zó groot geworden dat er voor hen een nagenoeg onover­brugbare kloof is ontstaan. Als de persoonlijke relatie met God en kerk voor de gemiddelde Nederlander al moeilijk ligt, kunnen we ons voorstellen dat de relatie van thuis- en daklozen met God en kerk vaak problematisch is. Veel thuis- en daklozen keren God de rug toe, met name vanwege de slechte ervaringen met de vertegen­woordigers van de kerk. In de samenleving wordt er al genoeg geoordeeld en veroordeeld. De thuis- en dakloze is zich hier vaak maar al te bewust van omdat zijn ‘soort’ mensen door de samenleving naar de rand van die samenleving wordt geduwd en met vooroordelen en argwaan wordt bejegend . Ook de kerken en haar ambtsdragers kunnen zich vaak niet van dit beeld losmaken met als gevolg dat de kerk als vrijplaats op losse schroeven komt te staan. Het komt vaak voor dat predikanten en pastores deze mensen de kerk uitjagen omdat zij de theologische benadering prefereren boven de pastorale realiteit. Het willen redden van de thuis- en dakloze (lees: hem of haar weer maatschappelijk acceptabel maken door hem of haar op rechte spoor te willen krijgen) wordt dan belangrijker dan de thuis- en dakloze het gevoel te geven dat hij of zij zo mag zijn als hij of zij is, dat de kerk ook voor hem of haar open staat en dat God ook van hem of haar houdt. Daarmee ontstaat een tegen­stelling tussen het theologische elan en het pastorale bezig zijn die voor de intermenselijke ontmoeting in de pastorale zorg dodelijk kan zijn. Het is vruchtbaar om de thuis- en daklozenvieringen ook in bijbels perspectief te zetten. Gezien vanuit bijbels perspectief kan men deze vieringen en het contact met thuis- en daklozen zien als een ontmoeting. Ontmoeting, daar gaat het om. Ontmoeting zonder voorwaarden vooraf . Ontmoeting zonder verwachtingen achteraf. Dit is zoals Jezus met de verwarde Emmaüsgangers deed. Hij vergezelde hen op hun weg. Hij praatte de leerlingen moed in, liet hen nieuw perspectief zien. Mensen in hun menszijn, in hun waarde zetten, Jezus deed het talloze malen, telkens als hij een zieke genas, een blinde deed zien, een dove deed horen of een stomme deed spreken.. Jezus nam mensen bij de hand en deed hen letterlijk en figuurlijk opstaan, horen, zien, spreken, ja, meer, liet hen weer mens zijn. Op deze wijze moet de kerk meelopen met thuis- en daklozen, helpen hun waardigheid te vinden of te herstellen, nieuw perspectief bieden. Ook deze thuis- en daklozen zoeken naar warmte, liefde en genegenheid en hebben recht op aandacht. Ze hebben hun weg te gaan (die ze vaak niet zelf gekozen hebben) en pastores mogen zo nu en dan een stuk van die weg mee afleggen. De vieringen voor en met thuis- en daklozen pogen een brandpunt van ontmoeting te zijn tussen deze mensen en de kerk.

Missionaire liturgie

Elke derde vrijdag van de maand, gaan rond 16.00 uur de deuren van de Jozefzaal, gelegen naast de Maria van Jessekerk, open. Voorafgaand aan deze vieringen, komen daklozen en vrijwilligers bij elkaar om koffie te drinken en te praten. Het gaat in deze gesprekken zelden direct over geloof. We praten over de dagelijkse sores, een plek voor de nacht, geld voor de tandarts, etc. Je maakt hier persoonlijke contact met mensen en later in de vieringen voel je dat in de ‘energie’ die tijdens de viering vrijkomt. Je voelt dat deze mensen God zoeken en dat God hen zoekt. Deze koffiegesprekken vormen een voorbereiding op en wezenlijk onderdeel van de vieringen. De vieringen zelf zijn gericht op de doelgroep maar hebben in de loop van de jaren ook daarbuiten hun aantrekkingskracht gehad, want ook nogal wat anderen (zowel parochianen als niet-parochianen) sluiten aan bij de vieringen op basis van gelijkwaardigheid en saamhorigheid. Door deze vieringen komen er weer mensen naar de kerk die eerder niet naar de kerk kwamen. De vieringen zijn in principe kort (maximaal 40 minuten). Ze hebben een duidelijk thema, een vaste orde van dienst en het zijn altijd gebedsvieringen. De vieringen zijn laag­drempelig, bezoekers worden niet liturgisch overvraagd. De vieringen moeten als het ware dicht bij de mensen staan. Door te werken met bekende symbolen: het opsteken van een kaars, het leggen van een bloem voor een overledene en het bidden voor hen die in het ziekenhuis of in de gevangenis verblijven, blijft enerzijds alles heel dicht bij het dagelijkse leven maar geeft het anderzijds hoop en het gevoel bij een gemeenschap te horen. Daklozen participeren door de paaskaars aan te steken, het evangelie te lezen of door kaarsjes uit te delen. Soms is er ook sprake van tweerichtingsverkeer als bezoekers van de viering tijdens de overweging reageren op de woorden van de voorganger. Het werkt verrijkend en het hoort erbij. De vieringen beginnen met een lied. Na een korte inleiding op het thema wordt de paaskaars aangestoken als teken van de aanwezigheid van de levende Jezus Christus in hun midden. Na nog een lied of instrumentaal intermezzo (door de doelgroep zelf verzorgd) volgt de Schriftlezing en een stukje Schriftuitleg. De voorbede is het hoogtepunt van de viering. Deze begint met stilte, daarna kan iedereen die dat wil zijn eigen intentie al dan wel of niet hardop uitspreken en een kaars komen aansteken. Extra speciaal zijn de vieringen waarbij we een overledene herdenken. De dood is voor veel mensen heel dichtbij. Door met de mensen mee te lopen tot aan het einde en bijvoorbeeld door het contact met de familie te herstellen aan het graf, doen we het geloof naar Zijn voorbeeld. Het mooie aan deze vieringen is dat het verleden en het heden van het leven van deze mensen een plaats in de viering krijgt. Het geloof wordt heel direct ervaren, met name bij het lezen van het Evangelie en in de voorbede. Er is dan ook aandacht voor de emotie van de bezoekers. In de emotie komt het geloof bovendrijven. Omdat thuis- en daklozen vaak gekwetste en beschadigde mensen zijn, neemt bij de vieringen voorzichtigheid een belangrijke plaats. Het gaat om het tot stand brengen van echte ontmoeting.. Het gaat niet om verandering van mensen, het gaat niet om het ombuigen van de situatie maar om meeleven en luisteren, echt luisteren.

Verbinding

Missionaire kerk uit zich in missionaire liturgie. Een kerk moet naar buiten treden, betrokken zijn op en zorg hebben voor met name de zwakkeren in de omringende samenleving. Dan vervult de kerk een voorbeeldfunctie en nodigt uit om erin binnen te treden. Zo’n kerk is zonder onderscheid tussen mensen te maken gastvrij, verwelkomt en biedt onderdak. Missionering is een dynamisch proces, waarbij dus inderdaad voortdurend een beweging van binnen naar buiten wordt gemaakt. De kerk moet zich beraden op haar positie en identiteit: is ze naar binnen gekeerd, of vrijplaats en uitvalsbasis? En hoe geef je vorm en inhoud aan de plek die je inneemt? liturgie neemt hierbij een belangrijke plaats in. Liturgie is nog te vaak gesloten en op de eigen club gericht en daardoor niet uitnodigend (lees: missionair). Hoe kan het anders dat zovelen de gewone liturgie van de kerk de rug toekeren terwijl de thuis- en daklozenvieringen ook andere mensen dan de doelgroep trekken? Komt dat wellicht omdat de moderne mens op meer dan één manier thuis- en dakloos kan zijn en deze vieringen zo zijn dat ze mensen voor even dat dak boven hun ziel geven? De thuis- en daklozenvieringen zijn vieringen geworden die in Delft in de H. Ursulaparochie een vanzelfsprekende plek innemen. Ze horen erbij! Acht jaar geleden waren ze niet zo vanzelf­sprekend. De missionaire kracht van liturgie zit hem in het vermogen van liturgie om over zichzelf heen te stijgen en het kerkgebouw te verlaten. Liturgie die als het ware over straat heeft gezworven, komt verrijkt en gerijpt terug. Het meemaken van een viering wordt dan liturgie ondergaan, inademen en invoelen. Dat is de kracht van de thuis- en daklozenvieringen in Delft. Zonder deze bijzondere vieringen zou het contact met deze mensen, zou het contact tussen kerk en parochie en doelgroep niet bestaan. Met deze vieringen treedt de kerk naar buiten. Dat is missio­naire kerk: actief naar mensen toe, uitnodigend, wervend, naar buiten durven te treden. Daarbij geen onderscheid makend tussen mensen en steeds opkomend voor de zwakste schakel. Centraal bij de thuis- en daklozenvieringen staat het warmte geven en mensen zich veilig laten voelen. De bezoekers moeten het besef krijgen en ervaren dat God hen niet in de steek laat. God is er óók voor hen en God wil ook hún leven zegenen. Zij hoeven zich niet schuldig te voelen over hoe hun leven is gelopen. Oordelen in of rondom de vieringen wordt niet gedaan, dat doet de omgeving al.

Pax et bonum.

Jan Lamberts
Hans van Bemmel
Anita van Velzen

Geplaatst in Persberichten.